BẢN NHẠC KHÔNG NỐT 4'33''

4 PHÚT 33 GIÂY

Nguyễn Duy Nhiên

Một ngày lất phất mưa tháng tám năm 1952, tại thành phố Woodstock ở tiểu bang NewYork có một buổi hòa nhạc giới thiệu những sáng tác của nhạc sĩ, cũng là một học giả về âm nhạc, John Cage. Trong chương trình có ghi một sáng tác mới của ông với tựa là 4’33”, bốn phút ba mươi ba giây, sẽ do nhạc sĩ David Tudor độc tấu bằng piano.

Bài nhạc 4’33” gồm có ba phần (three movements). Tudor bước lên sân khấu chào khán giả. Ông ngồi xuống bên chiếc piano, lấy chiếc đồng hồ ra điều chỉnh lại và đặt trước mặt. Tudor nhẹ nhàng đóng lại nắp đàn, cẩn trọng nhìn bản nhạc, ngồi yên bất động trong 30 giây. Ông mở nắp phím đàn lên dấu hiệu phần thứ nhất chấm dứt.

Phần thứ hai. Tudor nhẹ nhàng khép lại nắp phím đàn trên chiếc piano.  Ông cẩn trọng theo dõi tờ nhạc và ngồi yên không cử động trong 2 phút và 23 giây. Bên ngoài tiếng gió lộng thổi luồn vào những cánh cửa mở rộng ở cuối khán phòng xen lẫn với tiếng mưa rơi tí tách trên mái nhà.

Phần thứ ba. Ông cẩn thận khép lại nắp đàn trên chiếc piano, chăm chú nhìn vào tờ nhạc và ngồi yên trong 1 phút và 40 giây. Thính giả bắt đầu thầm thì nói nhỏ với nhau, có người lộ vẻ khó chịu, có nhiều tiếng sột soạt vang lên trên những hàng ghế ngồi.

Tudor đứng dậy chào khán giả và bước xuống sân khấu.  Bài độc tấu piano đã chấm dứt sau 4 phút và 33 giây. Không có một nốt nhạc nào được chơi.

Sau buổi trình diễn ấy, tác phẩm 4’33” của ông John Cage đã bị các nhà phê bình âm nhạc chỉ trích khá nặng nề, họ đặt tên cho nó là “Đoản khúc thinh lặng” - The silent piece.  Nhưng thật ra bài nhạc ấy không phải để diễn tả sự thinh lặng, mà nội dung của nó là bao gồm hết tất cả những âm thanh nào đang có mặt chung quanh trong lúc bài nhạc được trình diễn. Trong bài 4’33” cả tác giả và người nhạc sĩ đều hoàn toàn không có một tác động nào đến bài nhạc.  Những âm thanh nào thính giả sẽ lắng nghe khi bài nhạc được trình diễn hoàn toàn nằm ngoài sự kiểm soát của tác giả.

Vài năm trước khi qua đời, ông Cage có chia sẻ thêm về bản nhạc này trong một bài phỏng vấn:

Cage: Tôi biết là người ta sẽ xem bài nhạc ấy như là một trò đùa, nó không được xem như là một tác phẩm thật sự… Đến bây giờ tôi vẫn ngờ là nếu có ai thật sự hiểu được nó.

Hỏi: Theo cái hiểu của đa số quần chúng thì ý định của bài nhạc là mở rộng giới hạn nghe ra, tiếp xúc với tất cả những âm thanh đang có mặt chung quanh mình và…

Cage: Và chấp nhận hết tất cả…

Hỏi:  Vâng…

Cage:  Và cho dù là mình đang dựa trên một cái gì đó làm cơ sở, nền tảng.  Cái hiểu lầm của đa số là ở chỗ ấy.

Hỏi:  Thế thì chúng ta nên hiểu nó như thế nào?

Cage:  Nó chỉ có thể mở rộng ta ra với bất cứ một tình trạng nào, nếu như ta không chấp vào một cơ sở hay nền tảng nào hết.  Nhưng theo tôi thì ít ai có thể hiểu được điều ấy… Người ta thường có một kinh nghiệm tâm linh là đôi lúc họ cảm thấy rằng không có một cái gì chung quanh mà lại không có liên hệ đến mình. Và đó cũng là kinh nghiệm của sự yên lặng.

Hỏi:  Thông điệp của bài nhạc thinh lặng này dường như là tất cả mọi sự kiện đều được cho phép.

Cage: Tất cả mọi việc đều được cho phép nếu như con số không (zero) được chọn làm nền tảng. Đó là điều mà chúng ta thường không hiểu rõ. Nếu như ta không có một ý định nào hết thì tất cả mọi việc đều có thể được. Và nếu như ta có một chủ tâm nào đó, thì sẽ không thành được...

... Đó là khi những ý định của ta trở thành con số không (zero). Và khi ấy mình sẽ đột nhiên khám phá ra rằng thế giới này kỳ diệu vô cùng.

   

4’33” và Zen

Âm nhạc là những âm thanh được sắp đặt theo một giai điệu hòa hợp nào đó. Nhưng ông John Cage cho rằng bất cứ âm thanh nào, dù tự nhiên và bất ngờ, cũng có thể là âm nhạc. Bài 4’33” của ông Cage phản ảnh tư tưởng thiền Zen mà ông đã theo học, và trong thời gian nghiên cứu thiền ông cũng đã có dịp tiếp xúc với tiến sỹ D.T. Suzuki, tác giả của Thiền Luận.

 Tôi nghĩ bài nhạc 4’33” này cũng có thể gợi ý cho chúng ta về sự thực tập trên con đường tu học của mình. Có lẽ sự tu tập của ta cũng có thể được biểu hiện bằng một sự trôi chảy tự nhiên, chấp nhận những bất ngờ, với một ý thức sáng tỏ, mà không cần phải theo một bài bản nhất định nào sẵn có hết.

ÁNH MẮT TRẺ THƠ

The Eyes Of A Child

Air Supply

mtđm:  nếu chúng ta muốn tả về sụ kỳ diệu của đôi mắt trẻ thơ, hồn nhiên có lẽ là từ đầu tiên được dùng. Mình nhớ anh TCS trong Tôi ơi Đừng tuyệt vọng đã từng viết 'Em hồn nhiên rồi em sẽ bình minh', ánh sáng hạnh phúc ấm áp như tia nắng đầu ngày chỉ đến với những ai có được sự hồn nhiên trong trẻo, hay trong Cựu Ước cũng có một câu tương tự 'những ai có tâm hồn trẻ thơ thì nước Trời là của họ', nước Trời kingdom of heaven theo như mình hiểu chính là chân lý tuyệt đối vốn có sẵn trong mỗi chúng ta. Còn với những người yêu thiền, đọc rộng thì cũng bắt gặp được hình ảnh này từ những bài giảng của Osho hay Krisnamurti. Có lẽ sự cảm nhận trực tiếp, rất hiện tại hay cái biết trực giác thuần túy tự nhiên không bị pha tạp bởi thành kiến, không bị vo tròn bóp méo, trét phấn tô son của quá khứ tương lai đã làm nên sự diệu kỳ này. Nhưng làm sao trở về được với đôi mắt trẻ thơ mà chúng ta đã từ từ đánh mất ? Tiếp tục hỏi và hỏi, gõ và gõ, tìm và tìm... câu trả lời đang đợi chúng ta. Lời bạt này hơi dzô dziêng, chẳng ăn nhập gì với bài hát cả. Nhưng râu ông nọ cằm bà kia cũng ok? vui mà.

When you look to the past for life's long hidden meaning
For the dreams and the plans made in your youth
Does the thrill to achieve match the warm hidden feeling
That lies so still and lives in you

In the eyes of a child there is joy, there is laughter
There is hope, there is trust, a chance to shape the future
For the lessons of life there is no better teacher
Than the look in the eyes of a child

You've found the place to walk the path you've chosen
You'll never miss the world you left behind
When life gives life, it's happiness unbroken
When you give love, it's love you'll find

In the eyes of a child there is joy, there is laughter
There is hope, there is trust, a chance to shape the future
For the lessons of life, there is no better teacher
Than the look in the eyes of a child

Khi nhìn về quá khứ để tìm ý nghĩa cuộc đời đã bị chôn dấu từ lâu

Khi nhìn lại ngày xưa những giấc mơ bạn đã mơ một thời thơ ấu

Bên dưới những khát khao cháy bỏng,

vẫn còn đó những cảm xúc ấm áp ngầm sâu rất tĩnh lặng bình yên.

Hãy nhìn những gì làm nên bóng dáng của tương lai từ trong đôi mắt trẻ

Niềm vui

Nụ cười

Hy vọng

Ước mơ

Để học được những bài học quý giá trên đời

Không có người thầy nào hay bằng nét hồn nhiên từ đó ánh lên

Khi đặt được những bước chân trên con đường bạn chọn

Bạn sẽ không bao giờ nuối tiếc những gì đã để lại phía sau lưng

Khi cuộc đời ban tặng cho ta sự sống

Đó chính là nguồn hạnh phúc còn mãi không tan

Khi ta dâng hiến tình thương ta sẵn có cho đời

Ta sẽ hiểu được thế nào là Tình Yêu thực sự

Hãy nhìn những gì làm nên bóng dáng của tương lai từ trong đôi mắt trẻ

Niềm vui

Nụ cười

Hy vọng

Ước mơ

Để học được những bài học quý trên đời

Không có người thầy nào hay bằng nét hồn nhiên từ đó ánh lên.

GIÓ CUỐN BỤI TAN

DUST IN THE WIND

 mtđm : Nhạc Việt mình cũng có mấy bài như Cát bụi của Trịnh Công Sơn hay Trở về cát bụi của Lê Dinh hát về thân phận bọt bèo của kiếp người, ý tứ rất hay nhưng màu sắc hơi tối ảm đạm quá. Thưở bé, đang sống với người Cô ở xóm đạo tên Từ Đức, không hiểu sao mình khoái đi nhà thờ khi có Lễ Mồ để được nghe thánh ca "....đời sống con người chẳng qua như cỏ, như bông hoa nở trên cánh đồng, một cơn gió thoảng đủ làm nó mất đi, nơi nó mọc chẳng còn mang vết tích..."   Thời thanh niên thì biết chơi đàn, nghe Dust in the wind của Kansas chỉ mê mỗi tiếng đàn guitar, phong cách country lãng tử đậm chất cao bồi viễn tây. Giờ chẳng những được nghe mà còn được nhìn nữa, video đơn giản nhưng đẹp, 4 nghệ sĩ chơi vơi giữa phông nền trắng giống như 4 thiên sứ Lão Tử Bệnh Sanh xuống trần gian cảnh báo loài người, nhìn họ hát buồn nhưng mạnh mẽ đầy sức sống, còn số hơn 40.000.000 lượt xem cũng đủ nói lên sự hấp dẫn của bài hát này.

Dust in the wind

Kansas

I close my eyes only for a moment, and the moment's gone

All my dreams pass before my eyes, a curiosity 

Dust in the wind, all they are is dust in the wind

Same old song, just a drop of water in an endless sea

All we do crumbles to the ground, though we refuse to see 

Dust in the wind, all we are is dust in the wind

Now, don't hang on, nothing lasts forever but the earth and sky 

It slips away, and all your money won't another minute buy

Dust in the wind, all we are is dust in the wind (all we are is dust in the wind)

Dust in the wind (everything is dust in the wind), everything is dust in the wind (the wind)

Tạm sắp xếp thành kệ Việt:

Nhắm mắt một giây thôi
Bay trôi không còn nữa
Hiện ra rồi tan biến
Nào lạ gì giấc mơ
Gió cuốn bụi tan mờ (mà)

Người xưa vẫn thường nói
Giữa đại dương không cùng
Ta giọt nước tí teo
Nghĩa lý gì Thân phận
Dù ta từ chối nhận
Cũng gió cuốn bụi tan

Tất cả sẽ ra tro
Còn chăng, trời và đất
Bạc tiền dù chứa chất
Vuột mất, mua được gì?
Đừng dính bám, buông đi
Kìa, bụi tan gió cuốn.

Đường chiều Lá rụng

ĐƯỜNG CHIỀU LÁ RỤNG

Đây là một ca khúc ít người biết đến, nghe vừa Đông vừa Tây, điệu thức của ngũ cung được biến hóa qua bàn tay điệu nghệ của bác Phạm Duy, một chút Moonlight của Beethoven, ca từ đẹp. Ngoài ca sĩ Thái Thanh, Quỳnh Giao, và một người nữa quên mất tên rồi, chỉ nhớ người đệm đàn là guitarist Hoàng Ngoc Tuấn. Bây giờ thường suy niệm về cái chết sắp đến, mình cũng thường nhớ đến bài này, post lên kệ của blog để thỉnh thoảng nghe lại.